De larynxwerking in verschillende zangstijlen, een tipje van de sluier opgelicht. - Prof. Dr. Felix de Jong

De stemplooien zijn de bron van het primaire stemgeluid, dat start met het naar elkaar toekomen van de ware stemplooien. Hierdoor ontstaat een nauwe stemspleet (glottis). De uitademingslucht die door deze vernauwde glottis stroomt, heeft nu een aanzuigende werking (Bernouilli effect) op het slijmvlies van de stemplooien, dat middels de soepele ruimte van Reinke gemakkelijk beweeglijk is ten opzichte van de onderlaag (ligamentum vocale). Hierdoor sluit het slijmvlies van de stemplooien de glottis verder. Vervolgens wordt de stemspleet weer geopend, mede door een terugveren van het stemplooislijmvlies, en kan er weer lucht door de stemspleet stromen. Hierdoor wordt het slijmvlies weer aangezogen en herhaalt het proces zich. Door deze slijmvliesgolf ontstaat er een steeds terugkerende onderbreking van de luchtstroom die daardoor in trilling wordt gebracht en trillende lucht ervaren wij als geluid. Voor een optimale wisselwerking tussen de luchtstroom en het stemplooislijmvlies moeten de stemplooien voldoende naar elkaar toegebracht zijn en op een juiste spanning zijn gebracht. Deze processen zijn nauwkeurig op elkaar afgestemd en bepalen de toonhoogte, en deels luidheid en timbre van het stemgeluid. Bij een zachte borststem is de slijmvliesgolf groot en het contact tussen de stemplooien gering. Bij een luide borststem is de slijmvliesgolf groot en het contact tussen de stemplooien intens. Bij een falsetstem is de slijmvliesgolf klein en het contact tussen de stemplooien gering. In het aanzetstuk boven de larynx wordt het primaire stemgeluid in fysisch opzicht verder vervormd en versterkt en komen de verschillende klanken tot stand. Door de specifieke bouw van de stemplooien kan een mooi stemgeluid geproduceerd worden. De uitademingslucht kan ook een aanzuigende werking hebben op de structuren boven de stemplooien, zoals de valse stemplooien, aryepiglottische plooien, arytenoïden en pharynxwand. Op deze manier kan ook stemgeluid gemaakt worden, zoals bij grunting, curbing, creack en distortion.
 

Bio

Prof. Dr. Felix de Jong is NKO arts - foniater en voorzitter van de afdeling NKO Ziekenhuis Bernhoven Oss-Veghel). Hij is consulent aan de afdeling NKO Universitaire Ziekenhuizen Leuven en gastprofessor aan de Katholieke Universiteit Leuven (Logopedische en Audiologische Wetenschappen). Hij is mede-oprichter van het Stem Expertisecentrum, Lab. Exp. ORL, KU Leuven (coördinator) en van het Nederlands Stem Expertisecentum (voorzitter). Hij heeft zich gespecialiseerd in de professionele stem, biopsychosociale aspecten van de stem en fonochirurgie.